عید غدیر خم مبارک
ارسال در تاريخ دوشنبه بیست و سوم آبان ۱۳۹۰ توسط محمد امین دریس
«غدير» در زبان عربی به معنی گودال و «خم» نام محلی نزديک منطقه «جحفه» است. كه در آن روزگار چشمه ای روان و درختانی كهنسال داشت. به دليل موقعيت سوق الجيشی «غدير خم» حاجيان شهرها و سرزمين های مختلف عربستان پس از انجام مناسک حج و هنگام بازگشت به شهر و ديارشان در اين منطقه از هم جدا می شدند. آن چه نام اين محل را در تاريخ اسلام مهم و به يادماندنی كرده است به سال دهم هجری و تصميم پيامبر اسلام (ص) برای زيارت خانه خدا و به جا آوردن مراسم حج و اعلام ايشان مبنی بر اينكه امسال آخرين حج ايشان خواهد بود ، بر می گردد. لذا مردم شهرها و مناطق مختلف عربستان به وسيله قاصدانی از اين امر مطلع شدند.
در پي اين فراخوان پيامبر اسلام (ص) با اجتماع عظيمی از مردم ، مدينه را به قصد مكه ترک فرمودند. اجتماع باشكوهی از مسلمانان آن سال در مراسم حج شركت كردند ؛ كه آن سال حجه الوداع پيامبر (ص) بود. پس از پايان مراسم حج پيامبر (ص) دستور دادند كه حجاج بايد حركت كنند تا در غدير خم حاضر باشند. هم چنين پيامبر به 12 هزار نفر از حجاج يمن كه مسيرشان متفاوت بود دستور دادند همراه حجاج به غدير خم بيايند. در مسير بازگشت حجاج ، جبرئيل بر پيامبر وارد و اين آيه را نازل كرد: «هان! اي پيامبر! آن چه را كه از سوی پروردگارت به تو نازل شده است تبليغ كن و اگر چنان نكني پيام رسالت را انجام نداده ای و خداوند تو را از مردم حفظ مي فرمايد.» (سوره مائده ، آيه 67)
در پی ابلاغ اين دستور پيامبر دستور توقف كاروان حجاج را در منطقه غدير خم دادند و امر فرمودند كسانی كه جلوتر هستند بازگردند و كسانی كه عقب مانده اند به اجتماع حجاج در غدير خم برسند. اجتماعی كه تعداد آن را بين نود تا صد و بيست هزار نفر ذكر كرده اند. پيامبر اسلام (ص) در آن روز گرم سوزان بر بالای منبری از جهاز شتران در حالی كه حضرت علی (ع) در كنار ايشان قرار داشت خطبه ای ايراد فرمودند. پيامبر (ص) در اين خطبه با ستايش و حمد خدا شروع و حديث ثقلين را بيان فرمودند سپس در حالی كه دست حضرت علي (ع) را بلند نمودند تا همه مردم ايشان را دركنار رسول خدا مشاهده نمايند ، از مردم پرسيدند: «ای مردم آيا من از خود شما بر شما اولی و مقدم نيستم؟» مردم پاسخ دادند: «بله ای رسول خدا.» حضرت در ادامه فرمودند: « خداوند ولی من است و من ولی مؤمنين هستم و من نسبت به آنان از خودشان اولی و مقدم می باشم.» آن گاه فرمودند: «پس هر كس كه من مولای او هستم علی مولای اوست.» سه بار اين جمله را بيان كردند و فرمودند: « خداوندا ، دوست بدار و سرپرستي كن ، هر كسی كه علی را دوست و سرپرست خود بداند و دشمن بدار هر كسی كه او را دشمن دارد و ياری نما هر كسی كه او را ياری می نمايد و به حال خود رها كن ، هر كس كه او را وا می گذارد.» پس خطاب به حجاج فرمودند: «ای مردم حاضرين به غايبين اين پيام را برسانند.» هنوز اجتماع متفرق نشده بود كه بار ديگر جبرئيل بر پيامبر وارد و اين آيه را نازل كرد: «امروز دين شما را به كمال رساندم و نعمتم را بر شما تمام كردم و دين اسلام را بر شما پسنديدم.» ( سوره مائده، آيه 3 )
سپس پيامبر دستور داد كه مردم با حضرت علي (ع) بيعت كنند. مردم دسته دسته به خيمه پيامبر (ص) كه حضرت علی (ع) در آن بود وارد و با حضرت علی (ع) بيعت كردند و به ايشان تبريک می گفتند. ابوبكر ، عمر ، طلحه و زبير جزو اولين بيعت كنندگان بودند و عمر ، خطاب به حضرت علی (ع) گفت: «بر تو گوارا باد ای پسر ابی طالب ، تو مولای من و مولای هر مرد و زن با ايمان گشتی.» مراسم بيعت با حضرت علی (ع) سه روز به طول انجاميد. حسان بن ثابت انصاری در آن روز درباره اين انتخاب و امامت و جانشينی حضرت علی (ع) ابياتی را سرود.
حديث غدير توسط 110 تن از صحابه مثل ابوبكر ، عمر ، عثمان ، عمار ياسر ، ام سلمه ، ابوهريره ، سلمان ، زبير ، زيدبن ارقم ، ابوذر ، عباس بن عبدالمطلب ، جابر عبدالله انصاری و 83 تن از تابعين مثل سعيد بن جبير و عمربن عبدالعزيز نقل شده است. پس از تابعين نيز 360 تن از محدثان ، حديث غدير را در آثار خويش نقل نموده اند كه سه تن از آنان صاحبان «صحاح سته» (شش گانه) هستند.
علمای شيعه همگی غدير را حديثی متواتر دانسته اند. مورخی مثل يعقوبی كه اولين كتاب تاريخ عمومی را در جهان اسلام نوشته نيز واقعه غدير را ذكر كرده است. هم چنين مورخانی مثل محمد بن جرير طبری ، ابن اثير ، سيوطي ، شهرستانی ، ابونعيم اصفهانی اين واقعه را بيان كرده اند و حتی برخی از آنان كتاب های مستقل در باب غدير تأليف كرده اند مثل «الولايه في طرق حديث الغدير» اثر محمد بن جرير طبری.
عيد غدير خم بزرگترين عيد در نزد ائمه (ع) و شيعيان آنان بوده است و در طول تاريخ همواره آن را گرامی داشته اند.
«در كتاب ثوب الاعمال شيخ صدوق باسندش به حسن بن راشد آمده كه گفته است: به امام صادق (ع) گفتم: آيا برای مؤمنان عيد ديگری جز جمعه و فطر و قربان وجود دارد؟ فرمودند: آری. روزی و عيدی كه از همه بزرگ تر است و آن روزی است كه امير المؤمنين علي (ع) را بر پا داشتند و رسول خدا (ص) پيمان ولايت او را بر عهده زن و مرد مسلمان در محل غدير خم نهاد ، پرسيدم كدام روز هفته بوده است؟ فرمودند: روز در سال ها تغيير می كند ، آن روز ، روز هجدهم ذی الحجه است...»
منابع:
1- قرآن
2- دايره المعارف تشيع ، جلد ششم ، تهران: نشر شهيد محبی ، 1376.
3- دشتی ، محمد ، جايگاه غدير ، قم: مؤسسه فرهنگی تحقيقاتی اميرالمؤمنين (ع) ، 1380.
4- دوانی ،علی ، غدير خم: حديث ولايت ، تهران: نشر مطهر ، 1383.
5- رضوانی ، علی اصغر، غدير شناسی و پاسخ به شبهات ، قم: مسجد مقدس صاحب الزمان (جمكران) ، 1384.
در پي اين فراخوان پيامبر اسلام (ص) با اجتماع عظيمی از مردم ، مدينه را به قصد مكه ترک فرمودند. اجتماع باشكوهی از مسلمانان آن سال در مراسم حج شركت كردند ؛ كه آن سال حجه الوداع پيامبر (ص) بود. پس از پايان مراسم حج پيامبر (ص) دستور دادند كه حجاج بايد حركت كنند تا در غدير خم حاضر باشند. هم چنين پيامبر به 12 هزار نفر از حجاج يمن كه مسيرشان متفاوت بود دستور دادند همراه حجاج به غدير خم بيايند. در مسير بازگشت حجاج ، جبرئيل بر پيامبر وارد و اين آيه را نازل كرد: «هان! اي پيامبر! آن چه را كه از سوی پروردگارت به تو نازل شده است تبليغ كن و اگر چنان نكني پيام رسالت را انجام نداده ای و خداوند تو را از مردم حفظ مي فرمايد.» (سوره مائده ، آيه 67)
در پی ابلاغ اين دستور پيامبر دستور توقف كاروان حجاج را در منطقه غدير خم دادند و امر فرمودند كسانی كه جلوتر هستند بازگردند و كسانی كه عقب مانده اند به اجتماع حجاج در غدير خم برسند. اجتماعی كه تعداد آن را بين نود تا صد و بيست هزار نفر ذكر كرده اند. پيامبر اسلام (ص) در آن روز گرم سوزان بر بالای منبری از جهاز شتران در حالی كه حضرت علی (ع) در كنار ايشان قرار داشت خطبه ای ايراد فرمودند. پيامبر (ص) در اين خطبه با ستايش و حمد خدا شروع و حديث ثقلين را بيان فرمودند سپس در حالی كه دست حضرت علي (ع) را بلند نمودند تا همه مردم ايشان را دركنار رسول خدا مشاهده نمايند ، از مردم پرسيدند: «ای مردم آيا من از خود شما بر شما اولی و مقدم نيستم؟» مردم پاسخ دادند: «بله ای رسول خدا.» حضرت در ادامه فرمودند: « خداوند ولی من است و من ولی مؤمنين هستم و من نسبت به آنان از خودشان اولی و مقدم می باشم.» آن گاه فرمودند: «پس هر كس كه من مولای او هستم علی مولای اوست.» سه بار اين جمله را بيان كردند و فرمودند: « خداوندا ، دوست بدار و سرپرستي كن ، هر كسی كه علی را دوست و سرپرست خود بداند و دشمن بدار هر كسی كه او را دشمن دارد و ياری نما هر كسی كه او را ياری می نمايد و به حال خود رها كن ، هر كس كه او را وا می گذارد.» پس خطاب به حجاج فرمودند: «ای مردم حاضرين به غايبين اين پيام را برسانند.» هنوز اجتماع متفرق نشده بود كه بار ديگر جبرئيل بر پيامبر وارد و اين آيه را نازل كرد: «امروز دين شما را به كمال رساندم و نعمتم را بر شما تمام كردم و دين اسلام را بر شما پسنديدم.» ( سوره مائده، آيه 3 )
سپس پيامبر دستور داد كه مردم با حضرت علي (ع) بيعت كنند. مردم دسته دسته به خيمه پيامبر (ص) كه حضرت علی (ع) در آن بود وارد و با حضرت علی (ع) بيعت كردند و به ايشان تبريک می گفتند. ابوبكر ، عمر ، طلحه و زبير جزو اولين بيعت كنندگان بودند و عمر ، خطاب به حضرت علی (ع) گفت: «بر تو گوارا باد ای پسر ابی طالب ، تو مولای من و مولای هر مرد و زن با ايمان گشتی.» مراسم بيعت با حضرت علی (ع) سه روز به طول انجاميد. حسان بن ثابت انصاری در آن روز درباره اين انتخاب و امامت و جانشينی حضرت علی (ع) ابياتی را سرود.
حديث غدير توسط 110 تن از صحابه مثل ابوبكر ، عمر ، عثمان ، عمار ياسر ، ام سلمه ، ابوهريره ، سلمان ، زبير ، زيدبن ارقم ، ابوذر ، عباس بن عبدالمطلب ، جابر عبدالله انصاری و 83 تن از تابعين مثل سعيد بن جبير و عمربن عبدالعزيز نقل شده است. پس از تابعين نيز 360 تن از محدثان ، حديث غدير را در آثار خويش نقل نموده اند كه سه تن از آنان صاحبان «صحاح سته» (شش گانه) هستند.
علمای شيعه همگی غدير را حديثی متواتر دانسته اند. مورخی مثل يعقوبی كه اولين كتاب تاريخ عمومی را در جهان اسلام نوشته نيز واقعه غدير را ذكر كرده است. هم چنين مورخانی مثل محمد بن جرير طبری ، ابن اثير ، سيوطي ، شهرستانی ، ابونعيم اصفهانی اين واقعه را بيان كرده اند و حتی برخی از آنان كتاب های مستقل در باب غدير تأليف كرده اند مثل «الولايه في طرق حديث الغدير» اثر محمد بن جرير طبری.
عيد غدير خم بزرگترين عيد در نزد ائمه (ع) و شيعيان آنان بوده است و در طول تاريخ همواره آن را گرامی داشته اند.
«در كتاب ثوب الاعمال شيخ صدوق باسندش به حسن بن راشد آمده كه گفته است: به امام صادق (ع) گفتم: آيا برای مؤمنان عيد ديگری جز جمعه و فطر و قربان وجود دارد؟ فرمودند: آری. روزی و عيدی كه از همه بزرگ تر است و آن روزی است كه امير المؤمنين علي (ع) را بر پا داشتند و رسول خدا (ص) پيمان ولايت او را بر عهده زن و مرد مسلمان در محل غدير خم نهاد ، پرسيدم كدام روز هفته بوده است؟ فرمودند: روز در سال ها تغيير می كند ، آن روز ، روز هجدهم ذی الحجه است...»
منابع:
1- قرآن
2- دايره المعارف تشيع ، جلد ششم ، تهران: نشر شهيد محبی ، 1376.
3- دشتی ، محمد ، جايگاه غدير ، قم: مؤسسه فرهنگی تحقيقاتی اميرالمؤمنين (ع) ، 1380.
4- دوانی ،علی ، غدير خم: حديث ولايت ، تهران: نشر مطهر ، 1383.
5- رضوانی ، علی اصغر، غدير شناسی و پاسخ به شبهات ، قم: مسجد مقدس صاحب الزمان (جمكران) ، 1384.
